Sporazum o transatlantskome trgovinskom i investicionom partnerstvu: utjecaji na Bosnu i Hercegovinu i druge potencijalne članice Evropske unije

Da li je TTIP bio osuđen na propast i prije nego što je potpisan? Primjetno je da unutar zemalja članica EU raste nezadovoljstvo koje može dovesti do napuštanja daljnih pregovora i u konačnici potpisivanja ugovora. Ali mi nismo čekali da se to dogodi već smo istražili moguće utjecaje TTIP-a na Bosnu i Hercegovinu i potencijalne zemlje članice.

Dok jedni tvrde je sporazum logičan nastavak saradnje ovih dvaju ekonomskih blokova i da će imati pozitivne multilateralne efekte na svjetsku ekonomiju, drugi pak tvrde da će od njega profitirati samo potpisnice sporazuma (ili samo jedna strana), te da će se stvoriti dugoročni negativni efekti na svjetsku ekonomiju. Kritike se upućuju i u vezi s načinom vođenja pregovora, koji se odvijajuiza zatvorenih vrata, što daje poticaj kritičarima da problematiziraju budući sadržaj ovog sporazuma. U svjetlu ovih dešavanja postavlja se pitanje – kakve će efekte proizvesti spomenuti sporazum na ekonomije potencijalnih članica Evropske unije koje nemaju pravo učešća u pregovorima, a čije je članstvo u Uniji sve izvjesnije? Hoće li se te države pronaći u situaciji u kojoj se njihove ekonomije neće moći nositi s izazovima na najrazvijenijem svjetskom ekonomskom tržištu ili će ovaj sporazum imati pozitivne ekonomske efekte na njihove ekonomije?

Sporazum o transatlantskome trgovinskom i investicionom partnerstvu: utjecaji na Bosnu i Hercegovinu i druge potencijalne članice Evropske unije

Novi put svile vodi preko Balkana – Kina i zemlje jugoistočne Evrope

Na ovogodišnjem Sarajevo Business Forumu, održanom 4. i 5. maja 2016. godine, potpisan je kredit u iznosu od 760 miliona dolara koje će kineska Exim banka uložiti u energetski sector u Bosni i Hercegovini. Ova investicija nije došla nenadano, kao ni pozamašna delegacija Kine koju su činila 150 službenika i predstavnika kompanija iz nekoliko provinicija.  

Narodna Republika Kina je u 21. vijek ušla sa samopouzdanjem ekonomske supersile, ali i sa osjećajem dužnosti da povrati izgubljenu svjetsku slavu nakon takozvanog „stoljeća narodnog poniženja“. Ekonomski rast, koji je u posljednjih 30 godina u prosjeku iznosio 10% godišnje, kao i uspješno balansiranje na međunarodnoj političkoj sceni omogućili su Kini da otpočne ekspanziju na tržišta Sjedinjenih Američkih Država, Evropske unije i afričkih zemalja. Ova ekspanzija ipak nije bez prepreka. Kineske investicije i kompanije se, naime, na trećim tržištima susreću kako s političkim otporom, tako i sa snažnom konkurencijom, pogotovo u tehnološki zahtjevnim sektorima. Nakon 2008. godine, kada se finansijska kriza iz SAD-a proširila u Evropu i kada su zemlje eurozone upale u dužničke probleme, odnos prema Kini i njenoj ekonomskoj moći počeo se mijenjati. U ovom svjetlu je otpočelo i intenziviranje odnosa između Kine i zemalja centralne i jugoistočne Evrope. Broj investicija i obim trgovinske razmjene je u konstantnom porastu, a na posljednjem sastanku kineskog premijera s premijerima zemalja centralne i istočne Evrope u Bukureštu (China-CEEC Cooperation) donesene su zajedničke smjernice (tzv. Bucharest Guidelines) na osnovu kojih je, među ostalim, formulisan zajednički cilj da se u narednih pet godina ostvari udvostručavanje trgovine između ove dvije strane.

U ovom svjetlu je otpočelo i intenziviranje odnosa između Kine i zemalja centralne i jugoistočne Evrope. Broj investicija i obim trgovinske razmjene je u konstantnom porastu. Bilateralni odnosi su dobili zamah koji predstavlja uvod u obnovu istorijskog Puta svile  koji je vijekovima kopnenim i morskim putem spajao Daleki istok s Evropom.

Novi put svile”, pored infrastrukturnog spajanja Kine i evropskih zemlja, čime bi se vremenski skratio transport roba i opreme, za cilj ima i pozicioniranje kineskih firmi na evropskom kontinentu u distributivnom, tržišnom i tehnološkom smislu. U ovoj analizi želimo da istražimo preduslove ekonomske ekspanzije Kine te trenutno stanje i budućnost ekonomskih odnosa NR Kine i zemlja jugoistočne Evrope, prvenstveno u periodu anemičnog rasta u Evropskoj uniji, ali i neminovnog rebalansiranja kineske ekonomije.

Novi put svile vodi preko Balkana – Kina i zemlje jugoistočne Evrope

Ekonomske prilike u Rusiji i moguće posljedice po zapadni Balkan (s fokusom na Bosnu i Hercegovinu)

Rusija će nastaviti pokušavati održati svoju poziciju svjetske supersile i sve što vidimo na geopolitičkom bojištu, od predgrađa Donbasa i Krimeje do Sirije i Irana nosi prizvuk takve vrste učešća. Zapadni Balkan nije iznimka pravilu, ali se ne bi trebala prenaglasiti ni ambicija Rusije niti stvarne mogućnosti kada se govori o utjecaju (naročito ekonomskom) na zapadni Balkan i Bosnu i Hercegovinu.

Analiza nastoji riješiti dva mita: prvi se odnosi na monolitski utjecaj Rusije i njeno prisustvo na zapadnom Balkanu (prvenstveno u Bosni i Hercegovni) dok je drugi zasnovan na pretpostavci da nedavne sankcije i opadanje cijene nafte čine nepremostive prepreke ekonomiji Rusije. Prava opasnost globalnom pozicioniranju Rusije je postojala i prije eskalacije krize u Ukrajini što je zastupljeno kroz već dugotrajnu nedifersifikaciju ruske ekonomije.

Ekonomske prilike u Rusiji i moguće posljedice po zapadni Balkan (s fokusom na Bosnu i Hercegovinu)